Sigurimi

Këto udhëzime të Ministrisë së Punëve të Brendshme, të nxjerra në vitet 1980 dhe 1987, dokumentojnë mënyrën se si regjimi komunist institucionalizoi dhe zbatoi masa të ndryshme të kontrollit dhe represionit administrativ. Përmes tyre bëhen të dukshme procedurat për internimin dhe dëbimin, masat parandaluese, si dhe mekanizmat e ndjekjes së veprimtarive të konsideruara armiqësore. Të marra së bashku, dokumentet dëshmojnë lidhjen midis kuadrit ligjor, strukturave të Ministrisë së Punëve të Brendshme dhe zbatimit praktik të politikave represive ndaj individëve të konsideruar të padëshiruar nga regjimi.

Internimi dhe dëbimi ishin masa administrative të përdorura gjatë regjimit komunist ndaj individëve dhe familjeve të konsideruara nga autoritetet si politikisht të padëshiruara. Internimi nënkuptonte vendosjen e detyruar në një zonë të përcaktuar, me kufizim të lëvizjes dhe mbikëqyrje administrative, ndërsa dëbimi nënkuptonte largimin e detyruar nga vendbanimi.

Masat prekën kategori të ndryshme personash, përfshirë familjarë të të arratisurve, persona të dënuar ose të konsideruar kundërshtarë politikë dhe familje të ish-funksionarëve. Sipas statistikave të Ministrisë së Punëve të Brendshme, gjatë viteve 1945–1990 u internuan 48.217 burra dhe 10.792 gra, ndërsa 11.536 familje u dëbuan nga qytetet kryesore dhe zonat kufitare.

Dokumenti normon statusin ligjor të kategorisë së "Të arratisurve", duke përfshirë shtetasit e larguar me klikën zogiste, ata të larguar para datës 29 Nëntor 1944 që bashkëpunuan me okupatorin ose luftuan kundër Lëvizjes Nacionalçlirimtare, si dhe personat e arratisur apo që refuzuan kthimin në Atdhe pas kësaj date, duke përjashtuar nga kjo përgjegjësi fëmijët nën moshën 14 vjeç dhe personat e deklaruar të papërgjegjshëm. Në aspektin administrativ, përcaktohet procedura e hapjes së dosjes operative dhe kartelës "Model 4" brenda 30 ditëve nga vërtetimi i faktit për t'u administruar pranë Kartotekës së Drejtorisë III, duke rregulluar specifikisht dokumentimin e fëmijëve të mitur, bashkëshkorteve të martuara jashtë vendit dhe administrimin e fotografive për nevoja kërkimi. Së fundmi, dokumenti sanksionon masat për kategorizimin e këtyre subjekteve nga organet e sigurimit sipas shkallës së rrezikshmërisë (të trajnuar në shkolla spiunazhi, diversantë aktivë apo me potencial armiqësor) dhe hartimin e planeve operative për kapjen ose asgjësimin e tyre përmes kurtheve të organizuara në terren në rast depërtimi në territorin e vendit

Dokumenti rregullon administrimin dhe përdorimin e fondit sekret (të veçantë) të Ministrisë së Punëve të Brendshme,  për financimin e veprimeve dhe masave operative sekrete të organeve të Sigurimit të Shtetit dhe sektorëve operativë të Policisë Popullore. Ai përcakton kategoritë e shpenzimeve që mbulohen nga ky fond, përfshirë shpërblimet e bashkëpunëtorëve, pagesat për specialistët, shpenzimet operative, funksionimin e bazave sekrete dhe trajtimin financiar të personelit operativ.

Gjithashtu, dokumenti përcakton kompetencat për miratimin e shpenzimeve sipas vlerave përkatëse, procedurat për kryerjen dhe justifikimin e pagesave, përdorimin e formularëve standardë, si dhe rregullat për administrimin dhe ruajtjen e dokumentacionit financiar, duke garantuar ruajtjen e identitetit të bashkëpunëtorëve dhe konfidencialitetin e veprimtarisë operative.

Ky udhëzim përcaktonte procedurat për dhënien ose mosdhënien e kufomave të personave të dënuar, të arrestuar ose të ndaluar, që vdisnin në repartet e edukimit, burgje dhe dhoma izolimi. Dorëzimi i kufomave lejohej për familjarët e afërt, përfshirë bashkëshortët, prindërit, vëllezërit, motrat dhe fëmijët mbi 16 vjeç, me përjashtim të kategorive të përcaktuara në akt, si personat e ekzekutuar me vdekje, të dënuarit për krime shtetërore, personat me rrezikshmëri të lartë, si dhe personat e vrarë gjatë kryerjes së krimeve ose tentativave për arratisje. Për kufomat e paidentifikuara parashikohej mundësia e kalimit të tyre në shërbim të institucioneve mjekësore.

Udhëzimi përcaktonte detyrimin për njoftimin e familjarëve brenda 48 orëve, kur dhënia e kufomës nuk lejohej, si dhe njoftimin e menjëhershëm të hetuesisë dhe prokurorisë nga komandat e burgjeve për çdo rast vdekjeje. Në rastet e dyshimeve për vdekje jo të natyrshme ose aksidente në punë, parashikohej fillimi i menjëhershëm i çështjes penale.

Shpenzimet e varrimit përballoheshin nga familjarët kur kufoma tërhiqej prej tyre, ndërsa në rastet e mosdorëzimit, varrimi kryhej nga shteti në vende të posaçme, në bashkëpunim me pushtetin lokal. Për varrimet e tilla mbahej evidencë e vendndodhjes, ndërsa identifikimi në terren bëhej nëpërmjet një tabele me numrin përkatës të regjistrimit.