Ngjarje

Në fillim të vitit 1991, Shqipëria po përjetonte ndryshime të thella politike dhe sociale. Në këtë kontekst, Shkolla e Lartë e Bashkuar “Enver Hoxha” u kthye në epiqendrën e një revolte studentore dhe ushtarake që shpesh njihet si “Puci i Shkollës së Bashkuar”. Studentët dhe akademistët u ngritën kundër autoriteteve, duke kërkuar rivendosjen e përmendoreve të Enver Hoxhës, përmirësimin e kushteve të jetesës, ndryshimin e emrit të shkollës dhe mbrojtjen e të drejtave të tyre politike. Shumë studentë refuzuan të ndiqnin mësimet, disa ikën jashtë vendit, ndërsa atmosfera u tensionua nga pretendime për manipulime politike dhe solidaritet të organizuar me protestat e jashtme.

Në Arkivin e Sigurimit të Shtetit ndodhen një sërë dosjesh dokumentare që pasqyrojnë situatën politike, shoqërore dhe të sigurisë në Shqipëri gjatë vitit 1991, një periudhë e karakterizuar nga ndryshime të thella dhe tensione të shumta. Këto materiale përmbajnë informacione operative, raporte dhe analiza mbi zhvillimet kryesore, duke evidentuar reagimet e institucioneve shtetërore ndaj protestave, grevave dhe lëvizjeve me karakter politik.

Në shkurt të vitit 1991 Sigurimi i Shtetit ishte në një periudhë të vështirë, organizimi dhe veprimtaria e të cilit nuk mund të përshtateshin me zhvillimet e reja politike. Pas lëvizjeve politike të një viti më parë, futjes në ambasada, krijimit të Partisë Demokratike, si dhe pakënaqësive dhe kaosit që mbizotëronte në fillim të vitit 1990, Sigurimi i Shtetit po gjendej jashtë kompetencave, paaftësive dhe mundësive reale të zhvillimit të veprimtarisë së saj.

Të gjitha kufizimet, vështirësitë, sfidat dhe nevojat paraqiten në një nga raportet e dala për datën 20 shkurt lidhur me rënien e përmendores së Enver Hoxhës.

 

Viti 1991 shënoi vazhdimin e përplasjeve popullore dhe ndryshimeve historike që nisën që në vitin 1990 në Shqipërinë që po dilte nga regjimi komunist, ende nën drejtimin e Partisë së Punës. Vendi po kalonte një krizë të thellë politike, ekonomike dhe sociale.

Informacionet e Sigurimit të Shtetit për organizimet e Sindikatave të Pavarura u shtrinë përgjatë gjithë muajve të parë të vitit 1991 dhe kulmuan me grevën e përgjithshme të Bashkimit të Sindikatave të Pavarura, (organizate e  regjistruar në shkurt të vitit 1991), veprimtaria e së cilës ishte vendimtare për zhvillimet demokratike në Shqipëri. Pas zgjedhjeve të 31 marsit 1991 ku fitoi PPSH dhe vrasjeve të 2 prillit në Shkodër, në të gjithë vendin, forca më e madhe demonstruese ishin sindikatat të cilat u organizuan me greva duke paralizuar prodhimin në vend dhe që shkuan deri në greva urie. Lëvizja kulmoi në fund të majit dhe - me presionin e madh që sollën grevat e urisë që 49 minatorëve të pellgut qymyrguror të Tiranës nga 25 maji deri në 6 qershor - përfundoi me dorëheqjen e qeverisë, krijimin e një qeverie tranzicioni dhe përgatitje për zgjedhje të parakohshme (1992).

Një raport zyrtar i datës 7 korrik 1990, i hartuar nga prokurori Qemal Lame dhe i dërguar Ministrit të Punëve të Brendshme Simon Stefani, pasqyron ngjarjet e 4 korrikut 1990 në Kavajë.

Pas një ndeshjeje futbolli, rreth 60 persona u grumbulluan fillimisht në qendër të qytetit, por shumë shpejt turma arriti në 4000–5000 vetë, duke brohoritur parulla për liri dhe demokraci.

Protesta u përshkallëzua në dhunë, me thyerje vitrinash dhe përplasje. Një punonjës policie u plagos rëndë dhe ndërroi jetë më 6 korrik, ndërsa një drejtues lokal u plagos lehtë.

U ndaluan 22 persona, 6 prej tyre u dërguan në gjyq. Hetimet vijonin për zbardhjen e plotë të ngjarjes.

Në vitin 1977, në prag të shkëputjes së marrëdhënieve të Shqipërisë me Kinën, lufta ideologjike ishte përqendruar në armiqtë e brendshëm dhe alibitë për dështimet ekonomike. Në një qendër të rëndësishme industriale, në qytetin e Beratit, në kombinatin e tekstileve “Mao Ce Dun” (i ndërtuar në vitin 1966), rezultat i investimeve kineze), u zbulua dhe u dënua grupi i ashtuquajtur "i sabotatorëve". 

Procesi i dokumentuar në dosjet hetimore-gjyqësore nr. 11340 dhe 11340/I i përket  grupit prej katër personash të arrestuar në vitin 1977 në Berat me akuzat e krijimit të organizatës kriminale, diversionit, tradhtisë ndaj atdheut dhe agjitacionit dhe propagandës.

Ai u bë publik në kinoklubin e Kombinatit të Tekstileve dhe u dëgjua edhe nga të pranishëm jashtë nëpërmjet altoparlantit. 

Në Ditën Ndërkombëtare të Përkujtimit të Holokaustit (27 janar), sjellim në vëmendje dokumente arkivore nga Arkivi i AIDSSH ku  pasqyrohet  mënyra se si komuniteti hebre në Shqipëri u regjistrua dhe u administrua nga Sigurimi i Shtetit pas Luftës së Dytë Botërore. Fokusi i këtij postimi është te materialet statistikore dhe përshkruese, të cilat paraqesin të dhëna mbi numrin, shpërndarjen gjeografike dhe klasifikimin administrativ të këtij komuniteti.

Dosjet i përkasin Fondit të 4-t të Sigurimit të Shtetit dhe Ministrisë së Brendshme dhe mbulojnë një hark kohor nga viti 1955 deri në vitin 1991. Ato përfshijnë relacione analitike mbi kontigjentin e izraelitëve në Shqipëri, fashikuj lokalë me të dhëna emërore dhe biografike, si dhe dokumentacion mbi procedurat e riatdhesimit dhe largimit përfundimtar drejt Izraelit. Së bashku, këto materiale pasqyrojnë faza të ndryshme të evidentimit, administrimit dhe trajtimit institucional të komunitetit hebre nga organet shtetërore gjatë periudhës socialiste dhe në vitet e tranzicionit.

Është një nga proceset e para gjyqësore që çoi në ekzekutimin dhe dënimin me shumë vite burg të personaliteteve që dyshoheshin si kundërshtarë të sistemit komunist. Ky proces, i quajtur Gjyqi Special i Tiranës, zhvilloi 31 seanca nga 1 marsi deri më 13 prill 1945, duke gjykuar 60 nacionalistë të akuzuar si kriminelë lufte: 17 prej tyre u dënuan me pushkatim, 8 me burgim të përjetshëm dhe të tjerët me dënime të ndryshme me burg.

Gjatë dhjetorit 1945, autoritetet komuniste zbuluan në Shkodër organizatën “Bashkimi Shqiptar”, të drejtuar nga seminaristi Mark Çuni, e cila ishte shfaqur përmes trakteve antikomuniste. Si pasojë, u arrestuan edhe Atë Giovanni Fausti dhe Atë Daniel Dajani, si eprorë të seminarit. U ndaluan gjithësej 39 persona, në atë që konsiderohet goditja e parë e organizuar ndaj klerit katolik në Shqipëri.

Gjyqi u zhvillua në kinema “Rozafati”, ku të pandehurit u akuzuan për bashkëpunim me fashizmin dhe sabotim të rezistencës.  Nga 39 të arrestuarit, 7 u dënuan me vdekje dhe u pushkatuan më 4 mars 1946 pranë Varrezave të Rrmajit në Shkodër.