Rezultate nga të gjitha koleksionet

Në Arkivin e Sigurimit të Shtetit ndodhen një sërë dosjesh dokumentare që pasqyrojnë situatën politike, shoqërore dhe të sigurisë në Shqipëri gjatë vitit 1991, një periudhë e karakterizuar nga ndryshime të thella dhe tensione të shumta. Këto materiale përmbajnë informacione operative, raporte dhe analiza mbi zhvillimet kryesore, duke evidentuar reagimet e institucioneve shtetërore ndaj protestave, grevave dhe lëvizjeve me karakter politik.

Në fillim të vitit 1991, Shqipëria po përjetonte ndryshime të thella politike dhe sociale. Në këtë kontekst, Shkolla e Lartë e Bashkuar “Enver Hoxha” u kthye në epiqendrën e një revolte studentore dhe ushtarake që shpesh njihet si “Puci i Shkollës së Bashkuar”. Studentët dhe akademistët u ngritën kundër autoriteteve, duke kërkuar rivendosjen e përmendoreve të Enver Hoxhës, përmirësimin e kushteve të jetesës, ndryshimin e emrit të shkollës dhe mbrojtjen e të drejtave të tyre politike. Shumë studentë refuzuan të ndiqnin mësimet, disa ikën jashtë vendit, ndërsa atmosfera u tensionua nga pretendime për manipulime politike dhe solidaritet të organizuar me protestat e jashtme.

Viti 1991 shënoi vazhdimin e përplasjeve popullore dhe ndryshimeve historike që nisën që në vitin 1990 në Shqipërinë që po dilte nga regjimi komunist, ende nën drejtimin e Partisë së Punës. Vendi po kalonte një krizë të thellë politike, ekonomike dhe sociale.

Informacionet e Sigurimit të Shtetit për organizimet e Sindikatave të Pavarura u shtrinë përgjatë gjithë muajve të parë të vitit 1991 dhe kulmuan me grevën e përgjithshme të Bashkimit të Sindikatave të Pavarura, (organizate e  regjistruar në shkurt të vitit 1991), veprimtaria e së cilës ishte vendimtare për zhvillimet demokratike në Shqipëri. Pas zgjedhjeve të 31 marsit 1991 ku fitoi PPSH dhe vrasjeve të 2 prillit në Shkodër, në të gjithë vendin, forca më e madhe demonstruese ishin sindikatat të cilat u organizuan me greva duke paralizuar prodhimin në vend dhe që shkuan deri në greva urie. Lëvizja kulmoi në fund të majit dhe - me presionin e madh që sollën grevat e urisë që 49 minatorëve të pellgut qymyrguror të Tiranës nga 25 maji deri në 6 qershor - përfundoi me dorëheqjen e qeverisë, krijimin e një qeverie tranzicioni dhe përgatitje për zgjedhje të parakohshme (1992).

Në shkurt të vitit 1991 Sigurimi i Shtetit ishte në një periudhë të vështirë, organizimi dhe veprimtaria e të cilit nuk mund të përshtateshin me zhvillimet e reja politike. Pas lëvizjeve politike të një viti më parë, futjes në ambasada, krijimit të Partisë Demokratike, si dhe pakënaqësive dhe kaosit që mbizotëronte në fillim të vitit 1990, Sigurimi i Shtetit po gjendej jashtë kompetencave, paaftësive dhe mundësive reale të zhvillimit të veprimtarisë së saj.

Të gjitha kufizimet, vështirësitë, sfidat dhe nevojat paraqiten në një nga raportet e dala për datën 20 shkurt lidhur me rënien e përmendores së Enver Hoxhës.

 

Një raport zyrtar i datës 7 korrik 1990, i hartuar nga prokurori Qemal Lame dhe i dërguar Ministrit të Punëve të Brendshme Simon Stefani, pasqyron ngjarjet e 4 korrikut 1990 në Kavajë.

Pas një ndeshjeje futbolli, rreth 60 persona u grumbulluan fillimisht në qendër të qytetit, por shumë shpejt turma arriti në 4000–5000 vetë, duke brohoritur parulla për liri dhe demokraci.

Protesta u përshkallëzua në dhunë, me thyerje vitrinash dhe përplasje. Një punonjës policie u plagos rëndë dhe ndërroi jetë më 6 korrik, ndërsa një drejtues lokal u plagos lehtë.

U ndaluan 22 persona, 6 prej tyre u dërguan në gjyq. Hetimet vijonin për zbardhjen e plotë të ngjarjes.

Në vitin 1977, në prag të shkëputjes së marrëdhënieve të Shqipërisë me Kinën, lufta ideologjike ishte përqendruar në armiqtë e brendshëm dhe alibitë për dështimet ekonomike. Në një qendër të rëndësishme industriale, në qytetin e Beratit, në kombinatin e tekstileve “Mao Ce Dun” (i ndërtuar në vitin 1966), rezultat i investimeve kineze), u zbulua dhe u dënua grupi i ashtuquajtur "i sabotatorëve". 

Procesi i dokumentuar në dosjet hetimore-gjyqësore nr. 11340 dhe 11340/I i përket  grupit prej katër personash të arrestuar në vitin 1977 në Berat me akuzat e krijimit të organizatës kriminale, diversionit, tradhtisë ndaj atdheut dhe agjitacionit dhe propagandës.

Ai u bë publik në kinoklubin e Kombinatit të Tekstileve dhe u dëgjua edhe nga të pranishëm jashtë nëpërmjet altoparlantit. 

Procesi gjyqësor i vitit 1948 ndaj Monsinjor Frano Gjinit dhe klerikëve françeskanë mbetet një nga proceset më  të ashpra të diktaturës komuniste në Shqipëri.

Në përfundim të gjyqit, u dhanë këto dënime : Monsinjor Frano Gjini, Dom Nikoll Deda dhe Padër Mati Prendushi u dënuan me vdekje; Dom Tom Laca me burgim të përjetshëm; Padër Gjon Karma dhe Dom Ndoc Sahatçija me nga 15 vjet burg dhe punë të detyruar; Padër Mhill Miraj me 7 vjet; Zef Haxhi dhe Dom Nikoll Shelqeti me nga 5 vjet; ndërsa më i riu në atë kohë, At Zef Pllumi, u dënua me 3 vjet burg dhe punë të detyruar, duke shënuar fillimin e vuajtjeve të tij të gjata.

Ky proces përfaqëson një nga goditjet më të forta ndaj klerit shqiptar, duke dëshmuar qartë karakterin represiv dhe politik të drejtësisë së asaj kohe.

Drita Çomo është vajza e  Liri Belishovës dhe Maqo Çomos, ish-funksionarë të lartë të Partisë së Punës të cilët u zhveshën nga funksionet politike dhe shtetërore dhe u dënuan me burg dhe internim. Dosja e Drita Çomos është hapur në dhjetor të vitit 1974 dhe është mbyllur në vitin 1983 pas vdekjes së saj. 

Dosja është një rast i survejimit që ish-Sigurimi i bënte adoleshentëve që vinin nga kontingjent i familjeve antiparti.

Rexhep Mitrovica, veprimtar i çështjes kombëtare, nënshkrues i Aktit të Pavarësisë më 1912, ministër i Arsimit dhe kryeministër i Shqipërisë gjatë një periudhe të vështirë të Luftës së Dytë Botërore (1943–1944).

Me gjithë kontributin e dhënë në Kosovë  kundër forcave çetnike serbe, shpëtimin e hebrenjve  dhe romëve nga deportimi,  mbrojtjen e kufirit verior, ai u cilësua nga Qeveria e pasluftës "Kolaboracionist" për shak të  zgjedhjes së e tij më 16 tetor 1943, nga Kuvendi Kombëtar në Tiranë, anëtar i Këshillit të Lartë të Regjencës, dhe më 5 nëntor të po atij viti, Kryeministër i Shqipërisë.

Mustafa Merlika Kruja është një figurë e rëndësishme të historisë moderne shqiptare. Karriera e tij politike nis me shpalljen e Pavarësisë në 1912 dhe përfundon me dorëheqjen e tij nga posti i kryeministrit në vitin 1943. Pas largimit nga Shqipëria në shtator 1944 jetoi në mërgim deri sa vdiq në SHBA më 1958, duke u përqendruar në studime historike dhe albanologjike. Gjatë komunizmit u cilësua si kryeministër kuisling por përkujtohet edhe si kryeministri që mbajti të bashkuara trojet shqiptare dhe nuk pranoi t'u dorëzonte hebrenjtë trupave gjermane. La pas një veprimtari të rëndësishme studimore, letërkëmbime dhe një fjalor të humbur; veprat e tij u ribotuan pas vdekjes. 

Është nderuar me titullin “Honoris Causa” (1942) nga Universiteti i Padovës, “Qytetar Nderi” nga qyteti i Prizrenit (1942) dhe  “Nderi i Kombit” (2012) nga presidenti i Republikës me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë. Një bust ngrihet për nder të tij në qytetin e Krujës.

 Për Mustafa Krujën gjenden dy dosje në arkivin e ish- Sigurimit të Shtetit me një vëllim prej 811 faqesh. 

Në vitet ’50, kur Sigurimi i Shtetit i hapi dosje fashikull Fan Nolit, ai jetonte prej më shumë se 20 vjetësh në SHBA. Pas Luftës së Dytë Botërore kishte mbështetur qeverinë shqiptare dhe përpiqej për njohjen e Shqipërisë nga qeveria e SHBA-së. Me reputacion të lartë në diasporë, ai ishte president nderi i “Vatrës” dhe drejtonte Kishën Ortodokse Autoqefale Shqiptare në SHBA, të themeluar prej tij.

 Në këtë periudhë, mes pakënaqësive ndaj politikës komuniste, Sigurimi kërkoi të forconte lidhjet me të, ndërsa Noli i kërkoi ndihmë shtetit shqiptar për dërgimin e një peshkopi dhe dy priftërinjve në SHBA, si edhe shprehu interes për ribotimin e veprës së tij dhe studimet historike shqiptare.

Fan Noli (1882 - 1965) është një figurë e rëndësishme e kulturës dhe historisë shqiptare të shek. XX: klerik ortodoks, politikan, diplomat, njeri i letrave dhe muzikant. Ai ishte mbajtës i disa funksioneve shtetërore dhe publike  për një periudhë të gjatë: deputet (prill 1921 -  shtator 1923), ministër, kryeministër (1924), kryeredaktor i gazetës “Dielli”, kryetar nderi i shoqatës “Vatra” dhe kryepeshkop i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë.

Në Ditën Ndërkombëtare të Përkujtimit të Holokaustit (27 janar), sjellim në vëmendje dokumente arkivore nga Arkivi i AIDSSH ku  pasqyrohet  mënyra se si komuniteti hebre në Shqipëri u regjistrua dhe u administrua nga Sigurimi i Shtetit pas Luftës së Dytë Botërore. Fokusi i këtij postimi është te materialet statistikore dhe përshkruese, të cilat paraqesin të dhëna mbi numrin, shpërndarjen gjeografike dhe klasifikimin administrativ të këtij komuniteti.

Dosjet i përkasin Fondit të 4-t të Sigurimit të Shtetit dhe Ministrisë së Brendshme dhe mbulojnë një hark kohor nga viti 1955 deri në vitin 1991. Ato përfshijnë relacione analitike mbi kontigjentin e izraelitëve në Shqipëri, fashikuj lokalë me të dhëna emërore dhe biografike, si dhe dokumentacion mbi procedurat e riatdhesimit dhe largimit përfundimtar drejt Izraelit. Së bashku, këto materiale pasqyrojnë faza të ndryshme të evidentimit, administrimit dhe trajtimit institucional të komunitetit hebre nga organet shtetërore gjatë periudhës socialiste dhe në vitet e tranzicionit.