Rezultate nga të gjitha koleksionet

Rexhep Mitrovica, veprimtar i çështjes kombëtare, nënshkrues i Aktit të Pavarësisë më 1912, ministër i Arsimit dhe kryeministër i Shqipërisë gjatë një periudhe të vështirë të Luftës së Dytë Botërore (1943–1944).

Me gjithë kontributin e dhënë në Kosovë  kundër forcave çetnike serbe, shpëtimin e hebrenjve  dhe romëve nga deportimi,  mbrojtjen e kufirit verior, ai u cilësua nga Qeveria e pasluftës "Kolaboracionist" për shak të  zgjedhjes së e tij më 16 tetor 1943, nga Kuvendi Kombëtar në Tiranë, anëtar i Këshillit të Lartë të Regjencës, dhe më 5 nëntor të po atij viti, Kryeministër i Shqipërisë.

Në Ditën Ndërkombëtare të Përkujtimit të Holokaustit (27 janar), sjellim në vëmendje dokumente arkivore nga Arkivi i AIDSSH ku  pasqyrohet  mënyra se si komuniteti hebre në Shqipëri u regjistrua dhe u administrua nga Sigurimi i Shtetit pas Luftës së Dytë Botërore. Fokusi i këtij postimi është te materialet statistikore dhe përshkruese, të cilat paraqesin të dhëna mbi numrin, shpërndarjen gjeografike dhe klasifikimin administrativ të këtij komuniteti.

Dosjet i përkasin Fondit të 4-t të Sigurimit të Shtetit dhe Ministrisë së Brendshme dhe mbulojnë një hark kohor nga viti 1955 deri në vitin 1991. Ato përfshijnë relacione analitike mbi kontigjentin e izraelitëve në Shqipëri, fashikuj lokalë me të dhëna emërore dhe biografike, si dhe dokumentacion mbi procedurat e riatdhesimit dhe largimit përfundimtar drejt Izraelit. Së bashku, këto materiale pasqyrojnë faza të ndryshme të evidentimit, administrimit dhe trajtimit institucional të komunitetit hebre nga organet shtetërore gjatë periudhës socialiste dhe në vitet e tranzicionit.

Musine Kokalari (1917-1983) lindi në Adane, Turqi dhe u rrit në Gjirokastër e Tiranë. Studimet e kreu në Tiranë në institutin “Nana Mbretneshë” dhe në Universitetin e Romës dhe mbrojti temën e diplomës për Naim Frashërin. Me kthimin e saj në Shqipëri themeloi në vitin 1941 Partinë Social-Demokrate së bashku me Mit’hat Frashërin e të tjerë. Pas mbarimit të luftës u vendos në shënjestrën e pushtetit të ri. U arrestua menjëherë pas zgjedhjeve të dhjetorit të vitit 1945 bashkë me 36 të tjerë, sepse ishin shprehur kundër ligjit të ri elektoral dhe kishin bërë përpjekje për të shtyrë zgjedhjet e para. Musineja ishte pjesë e grupit që hartoi një notë drejtuar misionit anglez që të ndërhynte pranë Qeverisë Shqiptare të shtynte mbajtjen e zgjedhjeve të para me qëllim organizimin dhe përgatitjen e frontit opozitar përballë Frontit Demokratik. Vdiq në Rrëshen pas pas 18 vjetësh burgim e 19 vjetësh interrnim. 

Me vendosjen e demokracisë në vend, merr nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë titullin  "Martir i Demokracisë" (1993) dhe "Nderi i Kombit" (2008).

Dokumentacioni i Musinesë në dosjet e Sigurimit i përket periudhës 1945-1983, përgjatë gjithë jetës së jetuar në regjimin komunist.

 

Gjergj Kokoshi mbaroi studimet në në Itali dhe Francë dhe mbron titullin "Doktor në Letërsi". Me kthimin në Shqipëri përkrah lëvizjen antifashiste dhe në punimet e Kongresit të Përmetit zgjidhet anëtar i Këshillit të Përgjithshëm Antifashist Nacional-Çlirimtar, ku ngarkohet që në atë kohë të merrej me çështjen ne arsimit.

Emërohet Ministër Arsimi, për 80 ditë dhe jep dorëheqjen për shkak të mospërputhjeve me politikat e kohës. Ajo që e shënjoi fatin e tij  ishte reagimi ndal ligjit të ri elektoral të vitit 1945, i cili nuk garantonte zgjedhje të lira dhe pengonte krijimin e një opozite parlamentare. Në përpjekje me një grup intelektualësh të kohës dhe me orientimin e misioneve angleze dhe amerikane në vend, u mundua të përfshihej në krijimin e një grupi politik që mund të pengonte apo të shtynte zgjedhjet për shkak të kohës së kufizuar.  Jo vetëm që nuk ia arritën të formalizonin një opozitë përballë Frontit Demokratik, por madje u arrestua si pjesë e një grupi prej 37 personash. Gjyqi filloi në filloi në 17 qershor dhe përfundoi më 2 korrik 1946 dhe u dënua me 30 vjet burgim. 

Vdes në burgun e Burrelin në vitin 1960.

Mehdi Frashëri zhvilloi karrierë të gjatë në administratën shtetërore shqiptare, duke mbajtur poste ministrore të ndryshme, përfshirë Ministër i Brendshëm, Ministër i Punëve Botore, Ministër i Jashtëm, Ministër i Bujqësisë, Ministër i  Drejtësisë, si dhe Kryeministër. Pas pushtimit italian në 1939 u internua, më pas mori rolin e Kryetarit të Regjencës gjatë pushtimit gjerman.

Pas Luftës së Dytë Botërore, u dënua me vdekje (në mungesë) nga regjimi komunist.

Dosja e Sigurimit të Shtetit dokumenton veprimtarinë e tij gjatë dhe pas Luftës, përfshirë akuzat për aktivitete kundër regjimit, përpjekjet për emigrim dhe lidhjet me grupe opozitare, përfshirë Komitetin Qendror në Kajro me figura si Ahmet Zogu.

Pas shpërthimit të një sasie të vogël dinamiti në oborrin e Ambasadës Sovjetike më 19 shkurt, regjimi komunist e përdori këtë ngjarje si pretekst për të sulmuar elitën intelektuale.

Sabiha Kasimati së bashku me 21 intelektualë të tjerë u arrestuan dhe akuzuan pa prova konkrete si "armiq të popullit" dhe "terroristë". Pa mundësi për mbrojtje dhe pa një gjykim të rregullt, ata u pushkatuan pranë Urës së Beshirit më 26 shkurt 1951, ndërkohë që vendimi për ekzekutim u mor më 27 shkurt 1951, një ditë pas vdekjes së tyre. Pas rënies së regjimit komunist në vitin 1991, familjarët e viktimave kërkuan zbardhjen e ngjarjes dhe identifikimin e vendit të ekzekutimit. Plenumi i Gjykatës së Lartë i shpalli të pafajshëm të dënuarit, duke e cilësuar vendimin nr. 64, datë 27.02.1951 të Gjykatës së Lartë Ushtarake si të kundërligjshëm dhe të pambështetur në prova konkrete. Pas hetimeve, në vitin 1993 u identifikua vendi i ekzekutimit dhe eshtrat e viktimave u varrosën me nderime në varrezat e Dëshmorëve të Kombit.