Rezultate nga të gjitha koleksionet

Jusuf Vrioni (16 mars 1916 – 1 qershor 2001) lindi në Korfuz. Ishte djali i Iliaz Vrionit, ish-kryeministër dhe diplomat shqiptar. Studioi në Francë dhe Itali, ku mori titullin “Doktor në Drejtësi”.

U kthye në Shqipëri më 1939, por në vitin 1947 u arrestua nga regjimi komunist si “agjent francez” dhe u dënua me 15 vjet burg. Pas lirimit punoi si përkthyes, duke sjellë në frëngjisht veprat e Ismail Kadare dhe disa libra të Enver Hoxha.

Pas rënies së komunizmit u emërua ambasador pranë UNESCO në Paris.  Në vitin 2006 Ministria e Kulturës, Turizmit, Rinisë dhe Sporteve e Republikës së Shqipërisë krijoi çmimin e  përkthimit “Jusuf Vrioni”.

Në vitin 1998 u dekorua nga Franca me titullin “Chevalier de la Légion d’Honneur”. Vdiq në Paris më 2001.

Vinçenc Prennushi (1885–1949), françeskan, poet dhe studiues i njohur, u arrestua dhe u dënua me 20 vjet burg nga gjykata ushtarake për “veprimtari kundër shtetit”. Në burgun e Durrësit, Mons. Prennushi iu nënshtrua torturave çnjerëzore, pavarësisht moshës dhe problemeve shëndetësore. Më 19 mars 1949, i sëmurë nga zemra dhe azma, Prennushi ndërroi jetë në spitalin e burgut.

Et’hem Haxhiademi lindi në Elbasan më 8 mars 1902. Pasi përfundoi shkollën në Elbasan, kreu studimet e mesme në Leçe të Italisë dhe në Insbruk të Austrisë gjatë viteve 1919–1923. Në periudhën 1924–1928 vijoi studimet e larta në Berlin dhe Vjenë, ku u diplomua në shkencat politiko-juridike. Pas kthimit në Shqipëri, ushtroi funksione në administratën shtetërore,  paralelisht me zhvillimin e veprimtarisë së tij letrare dhe krijuese. Njihet si themelues i tragjedisë shqiptare me veprat “Ulisi”, “Akili”, “Aleksandri”, “Pirrua”, “Skënderbeu”, “Diomedi” dhe “Abeli”.

Me vendosjen e regjimit komunist, u arrestua me akuzën si armik i popullit dhe mbështetës i Ballit Kombëtar. U dënua me vdekje, dënim i cili iu zëvendësua me burgim të përjetshëm. Dënimin e vuajti në burgjet e Elbasanit dhe Gjirokastrës, për ta përfunduar në Burrel, ku dhe vdiq   më 17 mars 1965. Gjatë 20 viteve të burgimit u mor me përkthime nga greqishtja e vjetër, latinishtja, gjermanishtja dhe turqishtja. Eshtrat e tij ende nuk janë gjetur.

At Anton Harapi ishte klerik françeskan dhe profesor në Shkodër, me veprimtari arsimore dhe fetare. Pas Luftës së Parë Botërore mori pjesë në veprime atdhetare dhe mbështeti figura si Fan Noli dhe Luigj Gurakuqi. 

Gjatë pushtimit italian, ai deklaroi se kundërshtoi dhënien e kurorës Mbretit të Italisë. Në vitin 1943 u bë anëtar i Këshillit të Naltë të Regjencës me Lef Nosi dhe Mehdi Frashëri, me arsyetimin e ruajtjes së rendit dhe autoritetit shtetëror. 

Ai u akuzua për qëndrime antikomuniste dhe lidhje me strukturat bashkëpunuese, ndërsa vetë mohoi përgjegjësi direkte për dënime dhe deklaroi se synonte shmangien e kaosit.

Pas luftës nuk u largua nga vendi, u fsheh për një periudhë dhe më pas u arrestua. Figura e tij paraqitet si e përfshirë në rrethana politike të kohës, pa prova për veprime për interesa personale apo kundër integritetit të vendit.

Gjergj Kokoshi mbaroi studimet në në Itali dhe Francë dhe mbron titullin "Doktor në Letërsi". Me kthimin në Shqipëri përkrah lëvizjen antifashiste dhe në punimet e Kongresit të Përmetit zgjidhet anëtar i Këshillit të Përgjithshëm Antifashist Nacional-Çlirimtar, ku ngarkohet që në atë kohë të merrej me çështjen ne arsimit.

Emërohet Ministër Arsimi, për 80 ditë dhe jep dorëheqjen për shkak të mospërputhjeve me politikat e kohës. Ajo që e shënjoi fatin e tij  ishte reagimi ndal ligjit të ri elektoral të vitit 1945, i cili nuk garantonte zgjedhje të lira dhe pengonte krijimin e një opozite parlamentare. Në përpjekje me një grup intelektualësh të kohës dhe me orientimin e misioneve angleze dhe amerikane në vend, u mundua të përfshihej në krijimin e një grupi politik që mund të pengonte apo të shtynte zgjedhjet për shkak të kohës së kufizuar.  Jo vetëm që nuk ia arritën të formalizonin një opozitë përballë Frontit Demokratik, por madje u arrestua si pjesë e një grupi prej 37 personash. Gjyqi filloi në filloi në 17 qershor dhe përfundoi më 2 korrik 1946 dhe u dënua me 30 vjet burgim. 

Vdes në burgun e Burrelin në vitin 1960.

Musine Kokalari (1917-1983) lindi në Adane, Turqi dhe u rrit në Gjirokastër e Tiranë. Studimet e kreu në Tiranë në institutin “Nana Mbretneshë” dhe në Universitetin e Romës dhe mbrojti temën e diplomës për Naim Frashërin. Me kthimin e saj në Shqipëri themeloi në vitin 1941 Partinë Social-Demokrate së bashku me Mit’hat Frashërin e të tjerë. Pas mbarimit të luftës u vendos në shënjestrën e pushtetit të ri. U arrestua menjëherë pas zgjedhjeve të dhjetorit të vitit 1945 bashkë me 36 të tjerë, sepse ishin shprehur kundër ligjit të ri elektoral dhe kishin bërë përpjekje për të shtyrë zgjedhjet e para. Musineja ishte pjesë e grupit që hartoi një notë drejtuar misionit anglez që të ndërhynte pranë Qeverisë Shqiptare të shtynte mbajtjen e zgjedhjeve të para me qëllim organizimin dhe përgatitjen e frontit opozitar përballë Frontit Demokratik. Vdiq në Rrëshen pas pas 18 vjetësh burgim e 19 vjetësh interrnim. 

Me vendosjen e demokracisë në vend, merr nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë titullin  "Martir i Demokracisë" (1993) dhe "Nderi i Kombit" (2008).

Dokumentacioni i Musinesë në dosjet e Sigurimit i përket periudhës 1945-1983, përgjatë gjithë jetës së jetuar në regjimin komunist.

Gjatë dhjetorit 1945, autoritetet komuniste zbuluan në Shkodër organizatën “Bashkimi Shqiptar”, të drejtuar nga seminaristi Mark Çuni, e cila ishte shfaqur përmes trakteve antikomuniste. Si pasojë, u arrestuan edhe Atë Giovanni Fausti dhe Atë Daniel Dajani, si eprorë të seminarit. U ndaluan gjithësej 39 persona, në atë që konsiderohet goditja e parë e organizuar ndaj klerit katolik në Shqipëri.

Gjyqi u zhvillua në kinema “Rozafati”, ku të pandehurit u akuzuan për bashkëpunim me fashizmin dhe sabotim të rezistencës.  Nga 39 të arrestuarit, 7 u dënuan me vdekje dhe u pushkatuan më 4 mars 1946 pranë Varrezave të Rrmajit në Shkodër.

Është një nga proceset e para gjyqësore që çoi në ekzekutimin dhe dënimin me shumë vite burg të personaliteteve që dyshoheshin si kundërshtarë të sistemit komunist. Ky proces, i quajtur Gjyqi Special i Tiranës, zhvilloi 31 seanca nga 1 marsi deri më 13 prill 1945, duke gjykuar 60 nacionalistë të akuzuar si kriminelë lufte: 17 prej tyre u dënuan me pushkatim, 8 me burgim të përjetshëm dhe të tjerët me dënime të ndryshme me burg.

Mirash Ivanaj ishte një figurë e rëndësishme e jetës publike shqiptare në gjysmën e parë të shekullit XX, i njohur si publicist, jurist, arsimtar dhe ministër i Arsimit. Ai u bë i famshëm sidomos për “Reformën Ivanaj”, një nga reformat më të rëndësishme të arsimit shqiptar, që synonte shtetëzimin dhe unifikimin e sistemit arsimor, vendosjen e arsimit fillor të detyrueshëm dhe modernizimin e shkollave në Shqipëri. Si ministër, ai luajti rol kyç në formësimin e arsimit kombëtar dhe në forcimin e institucioneve shtetërore arsimore.

Pas viteve të tij aktive politike dhe administrative, Ivanaj u tërhoq nga jeta zyrtare, por mbeti i angazhuar në rrethet intelektuale dhe arsimore. Pas pushtimit italian dhe Luftës së Dytë Botërore, ai u kthye në Shqipëri në vitin 1945, ku fillimisht punoi si mësues.

Në vitin 1946 u arrestua nga regjimi komunist nën akuzat për “agjent i huaj” dhe veprimtari armiqësore. Më pas u gjykua dhe u dënua me 7 vite burg, gjatë të cilave u përdor edhe në punë përkthimesh brenda burgut. Procesi ndaj tij u konsiderua politik dhe i padrejtë.

Mirash Ivanaj vdiq më 22 shtator 1953 në Tiranë, në spital, pas një ndërhyrjeje kirurgjikale të thjeshtë, vetëm pak ditë para se të përfundonte dënimi i tij. Vdekja e tij shënoi fundin e një jete të lidhur ngushtë me reformimin e arsimit shqiptar dhe përballjen me represionin politik të periudhës komuniste.

Klerik i lartë mysliman. Lindur në një familje qytetare  shkodrane më 3 mars 1888. Mësimet fillestare i mori në shkollën fillore fetare “Ndocej” dhe arsimin e mesëm në Medresenë e Pazarit. Studimet për teologji dhe filozofi i përfundoi në Medresenë e Lartë të Stambollit, pas të cilave u emërua hoxhë në Xhaminë e Efendisë në Shkodër.

Në vitet 1920–1924 u përfshi në veprimtari politike opozitare. Pas përmbysjes së qeverisë së Fan Noli, u arrestua për dy muaj dhe më pas u lirua me ndërhyrjen e klerit mysliman.

Gjatë pushtimit u konsiderua figurë e rrezikshme nga qarqet komuniste të Shkodrës, për shkak të qëndrimeve të tij publike në shtyp. Në vitin 1945 u arrestua tri herë dhe u mbajt nën mbikëqyrje. Më 11 shtator 1946 u arrestua sërish në lidhje me Lëvizjen e Postribës. Në Gjyqin Ushtarak të 27 nëntorit 1947 u dënua me 10 vjet burg.

Mithat Frashëri lindi më 25 mars 1880 në Janinë. Ishte biri i Abdyl Frashërit, një nga udhëheqësit e Lidhjes së Prizrenit, dhe nip i Sami dhe Naim Frashërit, figura të shquara të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Arsimin e kreu në Stamboll, ku edhe u përfshi në administratën osmane. Aktiviteti i tij në çështjet kombëtare u shqua veçanërisht në Kongresin e Manastirit më 1908, ku u zgjodh kryetar i Kongresit dhe njëkohësisht nënkryetar i Komisionit të Alfabetit. Ky Kongres përbënte një moment kyç në procesin e standardizimit të alfabetit shqip, nën drejtimin e Gjergj Fishtës si kryetar i komisionit përkatës.

Në vitin 1944, në kushtet e Luftës së Dytë Botërore dhe ndryshimeve politike në Shqipëri, u largua nga vendi dhe u vendos në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Mit'hat Frashëri vdiq më 3 tetor 1949 në Nju Jork, si pasojë e një ataku kardiak. 

Mehdi Frashëri zhvilloi karrierë të gjatë në administratën shtetërore shqiptare, duke mbajtur poste ministrore të ndryshme, përfshirë Ministër i Brendshëm, Ministër i Punëve Botore, Ministër i Jashtëm, Ministër i Bujqësisë, Ministër i  Drejtësisë, si dhe Kryeministër. Pas pushtimit italian në 1939 u internua, më pas mori rolin e Kryetarit të Regjencës gjatë pushtimit gjerman.

Pas Luftës së Dytë Botërore, u dënua me vdekje (në mungesë) nga regjimi komunist.

Dosja e Sigurimit të Shtetit dokumenton veprimtarinë e tij gjatë dhe pas Luftës, përfshirë akuzat për aktivitete kundër regjimit, përpjekjet për emigrim dhe lidhjet me grupe opozitare, përfshirë Komitetin Qendror në Kajro me figura si Ahmet Zogu.