Rezultate nga të gjitha koleksionet

At Anton Harapi ishte klerik françeskan dhe profesor në Shkodër, me veprimtari arsimore dhe fetare. Pas Luftës së Parë Botërore mori pjesë në veprime atdhetare dhe mbështeti figura si Fan Noli dhe Luigj Gurakuqi. 

Gjatë pushtimit italian, ai deklaroi se kundërshtoi dhënien e kurorës Mbretit të Italisë. Në vitin 1943 u bë anëtar i Këshillit të Naltë të Regjencës me Lef Nosi dhe Mehdi Frashëri, me arsyetimin e ruajtjes së rendit dhe autoritetit shtetëror. 

Ai u akuzua për qëndrime antikomuniste dhe lidhje me strukturat bashkëpunuese, ndërsa vetë mohoi përgjegjësi direkte për dënime dhe deklaroi se synonte shmangien e kaosit.

Pas luftës nuk u largua nga vendi, u fsheh për një periudhë dhe më pas u arrestua. Figura e tij paraqitet si e përfshirë në rrethana politike të kohës, pa prova për veprime për interesa personale apo kundër integritetit të vendit.

Gjergj Kokoshi mbaroi studimet në në Itali dhe Francë dhe mbron titullin "Doktor në Letërsi". Me kthimin në Shqipëri përkrah lëvizjen antifashiste dhe në punimet e Kongresit të Përmetit zgjidhet anëtar i Këshillit të Përgjithshëm Antifashist Nacional-Çlirimtar, ku ngarkohet që në atë kohë të merrej me çështjen ne arsimit.

Emërohet Ministër Arsimi, për 80 ditë dhe jep dorëheqjen për shkak të mospërputhjeve me politikat e kohës. Ajo që e shënjoi fatin e tij  ishte reagimi ndal ligjit të ri elektoral të vitit 1945, i cili nuk garantonte zgjedhje të lira dhe pengonte krijimin e një opozite parlamentare. Në përpjekje me një grup intelektualësh të kohës dhe me orientimin e misioneve angleze dhe amerikane në vend, u mundua të përfshihej në krijimin e një grupi politik që mund të pengonte apo të shtynte zgjedhjet për shkak të kohës së kufizuar.  Jo vetëm që nuk ia arritën të formalizonin një opozitë përballë Frontit Demokratik, por madje u arrestua si pjesë e një grupi prej 37 personash. Gjyqi filloi në filloi në 17 qershor dhe përfundoi më 2 korrik 1946 dhe u dënua me 30 vjet burgim. 

Vdes në burgun e Burrelin në vitin 1960.

Musine Kokalari (1917-1983) lindi në Adane, Turqi dhe u rrit në Gjirokastër e Tiranë. Studimet e kreu në Tiranë në institutin “Nana Mbretneshë” dhe në Universitetin e Romës dhe mbrojti temën e diplomës për Naim Frashërin. Me kthimin e saj në Shqipëri themeloi në vitin 1941 Partinë Social-Demokrate së bashku me Mit’hat Frashërin e të tjerë. Pas mbarimit të luftës u vendos në shënjestrën e pushtetit të ri. U arrestua menjëherë pas zgjedhjeve të dhjetorit të vitit 1945 bashkë me 36 të tjerë, sepse ishin shprehur kundër ligjit të ri elektoral dhe kishin bërë përpjekje për të shtyrë zgjedhjet e para. Musineja ishte pjesë e grupit që hartoi një notë drejtuar misionit anglez që të ndërhynte pranë Qeverisë Shqiptare të shtynte mbajtjen e zgjedhjeve të para me qëllim organizimin dhe përgatitjen e frontit opozitar përballë Frontit Demokratik. Vdiq në Rrëshen pas pas 18 vjetësh burgim e 19 vjetësh interrnim. 

Me vendosjen e demokracisë në vend, merr nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë titullin  "Martir i Demokracisë" (1993) dhe "Nderi i Kombit" (2008).

Dokumentacioni i Musinesë në dosjet e Sigurimit i përket periudhës 1945-1983, përgjatë gjithë jetës së jetuar në regjimin komunist.

Në fillim të vitit 1945, në Kelmend, në hapësirën e lidhur me zonën e Shkodrës, ndodhi një përplasje e armatosur ndërmjet forcave Nacionalçlirimtare dhe grupit të drejtuar nga Prekë Cali. Pas përleshjeve, grupi i Prekë Calit u rrethua në shpellën e Vuklit.  Rrethimi në shpellën e Vuklit zgjati tetë ditë. Gjatë kësaj kohe, grupi qëndroi i rrethuar dhe nuk u dorëzua menjëherë. Pas tetë ditësh, Prekë Cali vendosi të dorëzohej. Dorëzimi i tij lidhej me kërkesën për garanci dhe me mbrojtjen e të rinjve që ndodheshin me të.

Pas dorëzimit, çështja e Prekë Calit kaloi në fazën e arrestimit dhe të akuzave. Më 24 shkurt 1945, Prekë Cali u arrestua. Pas arrestimit, ai u akuzua për veprimtari të armatosur kundër pushtetit të ri. Në kuadër të këtyre akuzave, ai u cilësua si “kriminel lufte” dhe u akuzua për “tradhti ndaj Atdheut”. Këto cilësime dhe akuza u përdorën në procesin që pasoi arrestimin e tij. Bashkë me të u përfshinë në proces edhe persona të tjerë të lidhur me grupin e tij. Këta persona u konsideruan bashkëpunëtorë të Prekë Calit dhe ndaj tyre u dhanë gjithashtu dënime.

Procesi përfshiu, përveç Prekë Calit, edhe Ded Lulashin dhe persona të tjerë të lidhur me grupin. Në përfundim të procesit, Prekë Cali dhe Ded Lulashi u dënuan me vdekje. Ndërsa disa prej të pandehurve të tjerë mes tyre Fran Zef Pëllumbi, Fran Dosh Prenga, Ndue Gjo Rapuka dhe Kol Prek Pëllumbi  u dënuan me burgim të përjetshëm. Dënimi i Prekë Calit me vdekje u ekzekutua në mars të vitit 1945. 

Gjatë dhjetorit 1945, autoritetet komuniste zbuluan në Shkodër organizatën “Bashkimi Shqiptar”, të drejtuar nga seminaristi Mark Çuni, e cila ishte shfaqur përmes trakteve antikomuniste. Si pasojë, u arrestuan edhe Atë Giovanni Fausti dhe Atë Daniel Dajani, si eprorë të seminarit. U ndaluan gjithësej 39 persona, në atë që konsiderohet goditja e parë e organizuar ndaj klerit katolik në Shqipëri.

Gjyqi u zhvillua në kinema “Rozafati”, ku të pandehurit u akuzuan për bashkëpunim me fashizmin dhe sabotim të rezistencës.  Nga 39 të arrestuarit, 7 u dënuan me vdekje dhe u pushkatuan më 4 mars 1946 pranë Varrezave të Rrmajit në Shkodër.

Është një nga proceset e para gjyqësore që çoi në ekzekutimin dhe dënimin me shumë vite burg të personaliteteve që dyshoheshin si kundërshtarë të sistemit komunist. Ky proces, i quajtur Gjyqi Special i Tiranës, zhvilloi 31 seanca nga 1 marsi deri më 13 prill 1945, duke gjykuar 60 nacionalistë të akuzuar si kriminelë lufte: 17 prej tyre u dënuan me pushkatim, 8 me burgim të përjetshëm dhe të tjerët me dënime të ndryshme me burg.

Mirash Ivanaj ishte një figurë e rëndësishme e jetës publike shqiptare në gjysmën e parë të shekullit XX, i njohur si publicist, jurist, arsimtar dhe ministër i Arsimit. Ai u bë i famshëm sidomos për “Reformën Ivanaj”, një nga reformat më të rëndësishme të arsimit shqiptar, që synonte shtetëzimin dhe unifikimin e sistemit arsimor, vendosjen e arsimit fillor të detyrueshëm dhe modernizimin e shkollave në Shqipëri. Si ministër, ai luajti rol kyç në formësimin e arsimit kombëtar dhe në forcimin e institucioneve shtetërore arsimore.

Pas viteve të tij aktive politike dhe administrative, Ivanaj u tërhoq nga jeta zyrtare, por mbeti i angazhuar në rrethet intelektuale dhe arsimore. Pas pushtimit italian dhe Luftës së Dytë Botërore, ai u kthye në Shqipëri në vitin 1945, ku fillimisht punoi si mësues.

Në vitin 1946 u arrestua nga regjimi komunist nën akuzat për “agjent i huaj” dhe veprimtari armiqësore. Më pas u gjykua dhe u dënua me 7 vite burg, gjatë të cilave u përdor edhe në punë përkthimesh brenda burgut. Procesi ndaj tij u konsiderua politik dhe i padrejtë.

Mirash Ivanaj vdiq më 22 shtator 1953 në Tiranë, në spital, pas një ndërhyrjeje kirurgjikale të thjeshtë, vetëm pak ditë para se të përfundonte dënimi i tij. Vdekja e tij shënoi fundin e një jete të lidhur ngushtë me reformimin e arsimit shqiptar dhe përballjen me represionin politik të periudhës komuniste.

Dokumenti normon statusin ligjor të kategorisë së "Të arratisurve", duke përfshirë shtetasit e larguar me klikën zogiste, ata të larguar para datës 29 Nëntor 1944 që bashkëpunuan me okupatorin ose luftuan kundër Lëvizjes Nacionalçlirimtare, si dhe personat e arratisur apo që refuzuan kthimin në Atdhe pas kësaj date, duke përjashtuar nga kjo përgjegjësi fëmijët nën moshën 14 vjeç dhe personat e deklaruar të papërgjegjshëm. Në aspektin administrativ, përcaktohet procedura e hapjes së dosjes operative dhe kartelës "Model 4" brenda 30 ditëve nga vërtetimi i faktit për t'u administruar pranë Kartotekës së Drejtorisë III, duke rregulluar specifikisht dokumentimin e fëmijëve të mitur, bashkëshkorteve të martuara jashtë vendit dhe administrimin e fotografive për nevoja kërkimi. Së fundmi, dokumenti sanksionon masat për kategorizimin e këtyre subjekteve nga organet e sigurimit sipas shkallës së rrezikshmërisë (të trajnuar në shkolla spiunazhi, diversantë aktivë apo me potencial armiqësor) dhe hartimin e planeve operative për kapjen ose asgjësimin e tyre përmes kurtheve të organizuara në terren në rast depërtimi në territorin e vendit

Dokumenti rregullon administrimin dhe përdorimin e fondit sekret (të veçantë) të Ministrisë së Punëve të Brendshme,  për financimin e veprimeve dhe masave operative sekrete të organeve të Sigurimit të Shtetit dhe sektorëve operativë të Policisë Popullore. Ai përcakton kategoritë e shpenzimeve që mbulohen nga ky fond, përfshirë shpërblimet e bashkëpunëtorëve, pagesat për specialistët, shpenzimet operative, funksionimin e bazave sekrete dhe trajtimin financiar të personelit operativ.

Gjithashtu, dokumenti përcakton kompetencat për miratimin e shpenzimeve sipas vlerave përkatëse, procedurat për kryerjen dhe justifikimin e pagesave, përdorimin e formularëve standardë, si dhe rregullat për administrimin dhe ruajtjen e dokumentacionit financiar, duke garantuar ruajtjen e identitetit të bashkëpunëtorëve dhe konfidencialitetin e veprimtarisë operative.

Ky udhëzim përcaktonte procedurat për dhënien ose mosdhënien e kufomave të personave të dënuar, të arrestuar ose të ndaluar, që vdisnin në repartet e edukimit, burgje dhe dhoma izolimi. Dorëzimi i kufomave lejohej për familjarët e afërt, përfshirë bashkëshortët, prindërit, vëllezërit, motrat dhe fëmijët mbi 16 vjeç, me përjashtim të kategorive të përcaktuara në akt, si personat e ekzekutuar me vdekje, të dënuarit për krime shtetërore, personat me rrezikshmëri të lartë, si dhe personat e vrarë gjatë kryerjes së krimeve ose tentativave për arratisje. Për kufomat e paidentifikuara parashikohej mundësia e kalimit të tyre në shërbim të institucioneve mjekësore.

Udhëzimi përcaktonte detyrimin për njoftimin e familjarëve brenda 48 orëve, kur dhënia e kufomës nuk lejohej, si dhe njoftimin e menjëhershëm të hetuesisë dhe prokurorisë nga komandat e burgjeve për çdo rast vdekjeje. Në rastet e dyshimeve për vdekje jo të natyrshme ose aksidente në punë, parashikohej fillimi i menjëhershëm i çështjes penale.

Shpenzimet e varrimit përballoheshin nga familjarët kur kufoma tërhiqej prej tyre, ndërsa në rastet e mosdorëzimit, varrimi kryhej nga shteti në vende të posaçme, në bashkëpunim me pushtetin lokal. Për varrimet e tilla mbahej evidencë e vendndodhjes, ndërsa identifikimi në terren bëhej nëpërmjet një tabele me numrin përkatës të regjistrimit.

Trajtimi i personave të ekzekutuar dhe të atyre që vdiqën në duart e shtetit, 1944–1960: Kuadri normativ, tipologjia dhe zinxhiri procedural”, nga S. Mara, O. Besho, L. Ismaili dhe J. Hibo, shqyrton mënyrën se si shteti shqiptar i viteve të para pas Luftës së Dytë Botërore rregulloi në planin ligjor dhe administrativ dënimin me vdekje, ekzekutimin dhe trajtimin e personave që vdisnin në institucionet shtetërore. Studimi mbështetet në dokumente arkivore, vendime gjyqësore, akte normative, korrespondencë administrative dhe rregullore të brendshme, duke rindërtuar zinxhirin procedural nga dënimi deri te organi zbatues. Një vëmendje e veçantë i kushtohet mungesës së dokumentacionit mbi ekzekutimin dhe fatin e trupave, duke analizuar nëse kjo mungesë lidhet me praktikat administrative dhe rregullat e ruajtjes e asgjësimit të dokumenteve.